ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1515
سفرنامه شاردن ( فارسى )
پرتغالى مىباشند در آن سكونت دارند . اين ، يكى از قصرهاى سلطنتى است كه داراى چند باغ است ، و چند حوض دارد كه همه از سنگ مرمر ساخته شدهاند . در اتاقهاى متعدد زرنگار و لاجوردينش مىتوانند صد نفر اقامت نمايند . اما اكنون بيشتر آن اتاقها خالى است ، زيرا تنها سه يا چهار تن از اگوستنها و هفت يا هشت تن خدمتگرشان در آن ساكنند . در اوايل استقرار اگوستنها در اصفهان عدهشان نسبتا زياد بود . در آن روزگاران پرتغاليان دارايى و ثروت سرشار داشتند ، و غرق نعمت و مال بودند ، و چنان كه همه مىدانند قسمت بيشتر ثروت از آن روحانيان بود . اگوستنهاى پرتغالى نخستين دسته كشيشان اروپايى هستند كه به ايران آمدهاند و در اصفهان مستقر شدهاند . دن الكسيس دومنسز Don Alexis de menesez اسقف اعظم شهر گوا كه از جمله كشيشان اگوستنها بود ، در سال 1598 انتوان دو گوه آ Antoin de govaa را كه وى نيز از دستهء اگوستنها بود ، و بعدا مقام اسقف اعظم سيرن Cyrene يافت با تحفههاى لايق و سمت سفارت به دربار شاه عباس كبير فرستاد تا اجازه اقامت دستهء اگوستنها را در پايتخت ايران بگيرد . همچنين از شاه تقاضا كرده بود يك نمازخانه و يك خانه در اختيار آنها قرار دهد . در آن روزگاران كشور اسپانيا مالك تاج و تخت پرتغال بود اما طبق شرايط اتحادى كه ميان آن دو بسته شده بود فقط پرتغاليها حقّ اقامت و رفت و آمد به هند شرقى را داشتند ، و اسپانيوليها از اين لحاظ محروم بودند . شاه عباس بنابر آنچه قبلا آوردهام مايل بود علاقهء اروپاييان را نسبت به خود و كشورش جلب كند ، و راه رفت و آمد را به رويشان بگشايد . از اين رو درخواست اسقف اعظم را با شادى و شوق پذيرفت و اين خانه را در اختيار فرستادگان وى قرار داد ، و هنگامى كه معماران و نقاشان به ترميم و نقاشى و زراندودن نمازخانهء آنان مشغول بودند گاهگاه خود بدانجا مىرفت ، و فرمان مىداد كه در تعمير و آذين بستن آن هرچه بيشتر بكوشند ، و كار را زودتر به پايان برند . سيمون دو مرئيس Simondemoreis سرپرست و بالاترين شخصيتهاى اين گروه ، داراى عنوان نمايندهء پادشاه اسپانيا بود . آوردهاند كه شاه عباس على رغم ميل ملّاى معروف شاه حسينيان كه شرح حالش در صفحات پيش گذشت اين عمارت را در اختيار گروه اگوستنها قرار داد . ملّاى موصوف ضمن ارسال عريضهاى از شاه تقاضا كرد اين گروه كافران را از اقامت در آن